Vroegdetectie bij longkanker krijgt momenteel veel aandacht – ook in Nederland verschijnt screening aan de horizon – en er lopen diverse onderzoeken naar bronchoscopische ablatie waarmee diagnostiek én niet-invasieve behandeling bij vroege longkanker in een one-stop-shop-model mogelijk lijken te worden. Dr. Hans Daniels, longarts en specialist in interventiebronchoscopie in het Amsterdam UMC, licht enkele recente ontwikkelingen toe.
Longkanker zo vroeg mogelijk opsporen en deze aandoening efficiënt en patiëntvriendelijk behandelen zijn belangrijke speerpunten van Hans Daniels. “Slechts bij een kwart van de longkankerpatiënten wordt de diagnose zodanig vroeg gesteld dat een curatieve behandeling mogelijk is met een operatie of bestraling. Een groot deel heeft bij diagnose echter uitgebreide longkanker, stadium IV, waarbij wordt geprobeerd de overleving te verlengen met bijvoorbeeld immuno-, chemo- of doelgerichte therapie. Helaas overlijden veel van deze patiënten, waardoor we deze aandoening veel eerder willen detecteren.” In Nederland zijn we dan ook al decennialang bezig om voor te sorteren op de invoering van een longkankerscreening. In België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk is zo’n screening er al en in Nederland heeft de Gezondheidsraad hierover een advies opgesteld.1
Daarnaast lopen er momenteel enkele onderzoeken naar de effectiviteit en veiligheid van bronchoscopische ablatie. Dit kan een alternatief zijn voor patiënten die in aanmerking komen voor een curatieve behandeling, maar bij wie opereren en bestralen geen optie is.”
Gouden standaard
Bij patiënten bij wie longkanker vroeg wordt vastgesteld is chirurgie de gouden standaard, zegt Daniels. “Voor mensen die niet geopereerd kunnen of willen worden, is bestraling een prima optie. Daarnaast wordt ook ablatie toegepast. Hierbij wordt een naald door de huid en de borstwand in de long geplaatst door een interventieradioloog. Vervolgens worden de tumoren in de longen verhit met bijvoorbeeld microgolven, zodat de cellen afsterven en het omliggende weefsel zo veel mogelijk gespaard blijft.
Nieuw is dat ablatie ook bronchoscopisch toegepast kan worden, waarbij de ablatiekatheter via de luchtwegen naar de tumor gebracht wordt. Een voordeel van de bronchoscopische techniek is dat hierbij minder vaak een klaplong optreedt als complicatie. In de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk is daar al meer onderzoek naar gedaan en het Amsterdam UMC is het eerste centrum op het Europese vasteland waar dit onderzoek nu ook gaat plaatsvinden.
Momenteel wordt navigatiebronchoscopie gebruikt bij de diagnostiek en worden met grote precisie biopsie-instrumenten ingebracht om weefsels van de plekjes uit de longen te halen voor pathologisch onderzoek. Maar patiënten vroegen mij regelmatig: als je nu toch binnen bent, kun je dan de plekjes ook niet meteen weghalen? Daar zijn we over gaan nadenken.”
One-stop-shop-constructie
Bronchoscopie voor diagnostiek wordt toegepast onder algehele narcose. De patiënt krijgt een buis voor de beademing, een procedure van drie kwartier waarbij de ablatie ongeveer drie minuten duurt. “De huidige procedure rond diagnostiek en behandeling is tijdrovend, het duurt een week voordat de uitslag van het pathologisch onderzoek bekend is en dan kan het nog weken duren voordat een operatie uitgevoerd kan worden”, zegt Daniels.
“Mijn ideaalbeeld is dat er een one-stop-shop-constructie komt met on site diagnostiek, zodat je meteen weet of een plekje in de longen kwaadaardig is en je aansluitend kunt behandelen. De vraag is dan: welke behandeling? Chirurgie en bestraling zijn de gevestigde lokale behandelingen. Beide opties hebben nadelen voor patiënten: chirurgie is invasief en bestraling kan schade aan omliggende weefsels veroorzaken. Bronchoscopische ablatie zou een goed en meer patiëntvriendelijk alternatief kunnen zijn.”
On site diagnostiek
Het ideaalbeeld van Daniels lijkt werkelijkheid te kunnen worden, want er zijn diverse ontwikkelingen die deze richting op gaan. Snelle, on site diagnostiek gaat mogelijk worden met een innovatieve microscopische techniek – hogere harmonische generatie – waarmee weefsel direct kan worden beoordeeld.2 “Dit wordt ontwikkeld door hoogleraar Biofotonica en medische beeldvorming prof. dr. Marloes Groot (Amsterdam UMC). Bij bronchoscopie wordt laserlicht door het weefsel gestuurd. Door slim te kijken naar fotonen kun je een histologisch plaatje genereren. Met AI kun je dan precies zeggen of er sprake is van een kwaadaardige tumor. Validatie van deze procedure is nog nodig. Dit is dus nog toekomstmuziek.
Een one-stop-shop-model waarbij direct bij de diagnostiek wordt geopereerd, biedt logistiek nog wel de uitdaging om in operatieprogramma’s wat flexibiliteit in te bouwen, zodat patiënten ad hoc geopereerd kunnen worden. Snel opereren wordt op dit moment alleen in studieverband toegepast. Ook dat is dus nog toekomstmuziek.”
Onderzoeken
Diverse onderzoeken naar bronchoscopische ablatie moeten het gebruik van deze techniek in Nederland gaan onderbouwen. Zoals aangegeven wordt dit in bijvoorbeeld de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk al in studieverband toegepast bij mensen met vroege longkanker. Momenteel lopen er twee studies om deze interventie te onderzoeken voor de Nederlandse klinische praktijk, vertelt Daniels. “De eerste is het Treat & Resect-protocol. Daar passen we bronchoscopische ablatie toe bij tumoren die bij diagnose kwaadaardig zijn. Dezelfde dag worden de tumoren die geableerd zijn ook nog operatief verwijderd. Met het verwijderde weefsel kunnen we bepalen hoe succesvol de ablatie was en wat precies de ablatiezone was. Deze studie doen we in Amsterdam. Een tweede studie naar bronchoscopische ablatie doen we bij patiënten met vroeg gedetecteerde longkanker die niet in aanmerking komen voor een operatie of bestraling, bijvoorbeeld patiënten met een slechte longfunctie door een aandoening als COPD of patiënten met nieuwe tumoren in al eerder bestraald longweefsel. De mate van succes van ablatie wordt met beeldvorming bepaald. Deze studie is een multicenterstudie en loopt ook in het Verenigd Koninkrijk.”
Vroeger opsporen
Een cruciale stap is om longkanker veel vroeger op te sporen, zegt Daniels. “Momenteel wordt vroege longkanker voornamelijk per toeval ontdekt, bijvoorbeeld als patiënten bloed ophoesten en daarvoor verder onderzoek ondergaan of bij diagnostiek rond andere aandoeningen. Belangrijk bij screening is een goede balans tussen effectieve diagnostiek en overdiagnostiek.
Uit implementatieonderzoek voor screening dat nu loopt in Nederland, de 4-IN-THE-LUNG-RUN-studie, is gebleken dat we steeds effectiever gaan screenen.3 Kwam eerst nog 10-30% van de gescreende patiënten bij de longarts terecht, nu hebben we dit weten terug te brengen tot enkele procenten, zodat alleen patiënten met zeer verdachte laesies bij de longarts komen. In de toekomst wordt dit percentage met behulp van AI mogelijk nog kleiner.
Ik verwacht dat er ook in Nederland een bevolkingsonderzoek naar longkanker komt. Kijken we naar het Verenigd Koninkrijk waar screening vanaf juni 2023 werd uitgerold, dan zie je dat het aantal curatieve operaties flink aan het stijgen is.4 Een uitdaging hierbij is hoe je mensen bereikt voor wie screening met name nodig is. De hoogste risico’s op longkanker vind je namelijk bij mensen uit een lager sociaaleconomisch milieu, mensen die vaker ongezond leven, bijvoorbeeld door te roken. Uit onderzoeken is gebleken dat juist hoogopgeleide mensen vaak beter te bereiken zijn. Dus dat moeten we meewegen in de communicatie rondom een toekomstige screening in Nederland. Belangrijk is in ieder geval dat we de behandeling van vroege longkanker zo patiëntvriendelijk moeten doen, het liefst niet-invasief en snel, zodat patiënten niet lang op een operatie hoeven te wachten.”
Referenties
1. Screening op longkanker. Te raadplegen via www.gezondheidsraad.nl/onderwerpen/bevolkingsonderzoek/alle-adviezen-over-bevolkingsonderzoek/screening-op-longkanker
2. NWO Open Technologieprogrammatoekenning voor DoPredict. Te raadplegen via vu.nl/nl/nieuws/2024/nwo-open-technologieprogrammatoekenning-voor-dopredict
3. Proefbevolkingsonderzoek naar longkanker 4-IN-THE-LUNG-RUN. Te raadplegen via 4inthelungrun.com/nl-nl
4. Lung cancer screening. Te raadplegen via www.cancerresearchuk.org/health-professional/cancer-screening/lung-cancer-screening
Drs. Marc de Leeuw, wetenschapsjournalist
Oncologie Up-to-date 2025 vol 16 nummer 3
DEEL DIT ARTIKEL:
